Hastalar ve Yöntem: Ameliyat edilen 83 meme kanserli hastaya ait veriler retrospektif olarak değerlendirildi. Hastaların 48 i (%57.8) KETEM(Grup 1) de, 35i (%42.2) hastanemiz genel cerrahi polikliniklerinde(Grup 2) tanı almıştı. Hastalar yaş, tanı esnasındaki kanser evresi, tümörün yerleşimi ve büyüklüğü, lenf nodu tutulumu, uzak metastaz, tanıda kullanılan yöntemler, patolojik tanı ve evrelere göre yaş gruplarına dağılımı yönlerinden karşılaştırıldı.

Bulgular: Hastalarımız 31-79 yaşlar arasında olup, grup 2 de bir hastamız erkek diğerleri kadındı. Ortalama yaş 54.6, tümör yerleşimi %61.4 vakada üst dış kadrandadır. Evre I aşamasında tanı alan hastaların oranı birinci grupta %25 iken ikinci grupta %17.1 idi(p=0.018). Grup 1 deki hastaların %62.5i, Grup 2 de kilerin ise %21.4 ü N0 aşamasındaydı ( p=0.013). N1 vakaların oranı Grup 1 de %35.4, Grup 2 de %75dir (p=0.013). KETEM de evre 1 tanısı alan hastaların %75 i 50 yaş altında idi.

Sonuç: KETEM de yapılan taramalar ile meme kanseri hastane polikliniklerinden daha erken evrede teşhis edilebilmektedir. Erken evre tanı alanların ¾ nün 50 yaş altında olması ve Türkiye'de meme kanserlerinin yaklaşık %50 sinin 50 yaş altında olması dikkate alınarak meme kanseri tarama yaşı tekrar değerlendirilmelidir.

Meme kanserli hastaların 5 yıllık genel sağ kalım oranı, gelişmiş ülkelerde %73, gelişmekte olan ülkelerde %53 dür. Aradaki bu önemli fark gelişmiş olan ülkelerde tarama mamografisi sayesinde erken tanı ile ve daha iyi tedavi olanakları ile açıklanabilir^1,4. 2002 yılı haziran ayında Milano'da yapılan Global mammografik tarama çalışmalarının analizinde iyi organize edilmiş klinik tarama programlarının meme kanserinden ölümü %21-%23 oranın da azalttığı belirtilmiştir. Göthenburg çalışması, kanser taramasının meme kanseri ölümlerini özellikle 50 yaş altındaki olgularda önemli ölçüde azalttığını göstermektedir⁵. Kırk yaşından itibaren mamografi ile meme kanseri taraması kadınlarda meme kanserinden ölüm oranını %31 azaltmıştır⁶.

Sağlık Bakanlığı Kanser Savaş Dairesi Başkanlığı Kanser Erken Teşhis ve Tarama Merkezleri(KETEM) ile meme kanseri taraması gerçekleştirmektedir. Amaç; erken tanı ile sağlıklı ve uzun bir yaşamın sağlanması, memenin korunması ve yaşam kalitesinin arttırılması, ayrıca meme kanserinden ölümlerin azaltılmasıdır.

Bu çalışmada hastanemiz bünyesindeki KETEM' de meme kanseri taraması yapılan kadınlar ile Genel Cerrahi Polikliniğine(GCP) meme ile ilgili şikâyetlerle başvuran kadınlarda teşhis edilen meme kanserlerinin genel özellikleri karşılaştırılarak meme kanseri taramalarının fark oluşturup oluşturmadığını değerlendirmek amaçlandı.

KETEM' de meme kanseri taraması ile tanı konulanlar (I. grup)
KETEM' e meme kanseri taraması için başvuran hastaların tümüne tarama formu doldurulup klinik meme muayenesi (KMM) yapıldı. Kırk yaş üzeri kadınların tümüne her iki meme için kraniokaudal ve mediolateral planda tarama mamografisi çekildi. Kırk yaşın altı kadınlar da ise meme USG çekildi.

GCP meme şikâyeti sebebi ile başvuran hastalar (II. Grup)
Çalışma süresinde GCP meme ile ilgili şikâyetlerle başvuran hastaların tümüne öyküleri alındıktan sonra önce KMM yapıldı. Kırk yaş üstü kadınlara bilateral mamografi, 40 yaşın altındaki kadınlara bilateral meme USG çekildi.

Her iki grupta da tekrarlanan görüntüleme verileri ve hem mamografi, hem USG si bulunanlar da vardı. Bu durumda tanıya dayanak teşkil eden görüntü esas alındı. Şüpheli meme lezyonu bulunan olgulara görüntüleme eşliğinde tru-cut meme biyopsisi yapıldı. Her iki grupta da meme kanseri tanısı alan hastalar çalışmaya dâhil edildi.

Meme kanseri tanılı olguların kayıtlarından tanı anındaki yaşı, cinsiyetleri, mamografi, US çekilip çekilmediği, tümör yerleşim yeri ve büyüklüğü, histopatolojik tanıları, lenf nodu durumu, uzak metastaz varlığı ve evresi değerlendirmeye alındı.

İstatistiksel Analiz
Verilerin değerlendirilmesi için SPSS 16,0 for Windows paket programı kullanıldı. Veriler değerlendirilirken ortanca değerler alındı. Grupların karşılaştırılmasında x² testi kullanıldı. Analiz sonuçlarında p<0.05 değeri anlamlı olarak kabul edildi.

Meme kanseri olgularının grup ayırımı yapmaksızın yaşlarının ortanca değeri 55 (31–79) idi. Birinci grupta 54 (31–78) iken ikinci grupta 56 (35–79) idi (p>0.05). İkinci gruptaki bir erkek meme vakası hariç tüm olgular kadındı. Olguların %61,4 tümör üst dış kadranda bulundu. Tümör yerleşimi bakımından gruplar arasında anlamlı bir fark yoktu (p>0.05). Tümör büyüklüğü açısından olguların %60,2 si T2 olup KETEM ve GCP grupları açısında anlamlı fark yoktu (p>0.05). Histopatolojik olarak olguların %60,2 invaziv duktal karsinom olarak tespit edildi. Gruplar arasında anlamlı bir fark yoktu (p>0.05). Lenfatik tutulum durumuna göre No olgular KETEM grubunda %62,5 iken GCP grubunda %31,4 ve Nı olgular ise sırası ile %35,4 ve %75 olup iki grup arasında anlamlılık vardır (p=0.013). Tüm olgular ele alındığında %21,7 si Evre 1 ve %63,9 Evre 2 dir. Evre 1 olguların oranı birinci grupta % 25 iken, ikinci grupta % 17,1 olarak saptanmış olup iki grup arasında istatistiksel olarak fark anlamlıydı (p=0.018) (Tablo 1).

Click Here to Zoom

Tablo 1: gruplara göre hastaların yaş, cinsiyet, radyolojik değerlendirme yöntemi, histopatolojik tanı, tümör yerleşim yeri, tümör boyutu, lenf nodu tutulumu ve evrelerinin dağılımı.

Yaşa göre evreler değerlendirildiğinde Evre 1 olguların %55 i 50 yaşın altında iken Evre 2 olguların %84,9 u 50 yaşın üstündeydi. KETEM grubunda Evre 1 olguların %75 i 50 yaşın altında iken poliklinik grubunda bu oran %16,7 idi (p<0.05) (Tablo 2).

Click Here to Zoom

Tablo 2: 50 yaş üstü ve altındaki vakaların evre dağılımı.

Kadınlarda meme kanserinin erken belirlenmesi için 20 yaşından itibaren ayda bir kez kendi kendine meme muayenesinin (KKMM) alışkanlığının kazandırılması önemlidir^11,12. KETEM de verilen eğitimin KKMM yaygınlaşmasına katkı sağlayacağı muhakkaktır. Ancak eğitimin verilmesi bunun düzenli ve usulüne uygun yapılmasını garanti etmez. Tek başına kendi kendini muayenenin öğretilmesi ve bunun tarama yöntemi olarak uygulanmasının mortalite oranını azaltmadığı, saptanan tümör çapında küçülmeyi sağladığı belirtilmektedir. Meme kanseri mortalitesini azaltan tarama yöntemi mamografidir¹³. Kırk yaşından itibaren KKM ile birlikte yılda bir kez mamografi ile takibi önerilir^14,15. Meme kanserinin erken tanısında mamografinin etkinliği kanıtlanmış olup, topluma yönelik meme kanseri taramalarında uluslararası kurumlar tarafından ülkelere önerilmektedir¹⁶. Yüksek rezolusyonlu USG' nin pratikte kullanılmaya başlanması ile birlikte, özellikle dens memelerde USG de bir tarama yöntemi olarak ortaya çıkmaktadır¹⁷. Mamografi rutin taramada ve meme semptomları olanlarda yüksek sensitivite oranlarına sahiptir. USG ile birlikte kullanılması mamografinin sensitivitesini arttırmakta ve takip protokolünü değiştirmektedir¹⁸. Çalışmamızda bütün kadınlara KMM yapıldı, 40 yaş üstü kadınlara rutin mamografi, 40 yaş altındakilere KMM ni takiben bilateral meme USG çekildi.

Özmen ve arkadaşları 11208 meme kanserli hasta üzerinde yaptıkları çalışmada meme kanserinin %31'inin 40-50 yaş arasında, %20 ,2' sinin 40 yaşın altındaki kadınlarda görüldüğünü tespit etmişlerdir⁹. Bu sebeple KETEM de meme kanseri taraması için yaş sınırlaması konuluncaya kadar 30 yaş üstündekileri taramaya aldık. Çalışmamızdaki 50 yaş altındaki meme kanseri vakalarının oranı %38 idi.

Diyarbakır'da Evre 1 ve 2 meme kanseri oranının %21, İstanbul'da ise %83 olarak tespit edildiği belirtilmiştir⁹. Vakalarımız arasında Evre 1ve 2 meme kanseri oranı %85 dir. Evre 1 meme kanserlerinin %55 i 50 yaşın altındadır. KETEM grubunda bu oran %75 olarak bulunmuştur.

Meme kanserinin tarama programları ile erken evrede saptanması, daha küçük girişimler ile genel sağ kalımın arttırılması ve mortalitenin azaltılması gibi avantajlara sebep olacaktır¹⁹. Çalışmamızda KETEM grubunda N0 ve Evre I tümör oranı anlamlı olarak yüksek idi (sırası ile p=0.013 ve p=0.018) (Tablo 2.). Bu durum daha fazla meme koruyucu cerrahi (MKC), daha az aksiller lenf nodu diseksiyonu (ALND) uygulanmasını mümkün kılmaktadır. Bu açıdan değerlendirildiğinde meme kanserli kadınlarda morbidite azalacaktır. Tedavi maliyetleri açısından tasarruf sağlanabilecektir. KETEM'in çalışmalarını tam olarak değerlendirmek için erken sayılabilir. Tarama programı için geçen süre kısadır. Ancak eldeki veriler erken sonuçlar olarak ele alınabilir. Mevcut veriler, meme kanserinin KETEM taramaları ile erken evre ve erken yaşlarda tanı yönünden poliklinikte tanı konulmasına üstünlük sağladığını göstermektedir.

İlk olarak 2004 yılında T.C. Sağlık Bakanlığı Kanserle Savaş Dairesi Başkanlığı tarafından meme kanseri tarama standartları yayınlanmıştır. Bu standartlara göre meme kanseri taraması 50–69 yaş arası kadınlarda mamografi ile yapılmaktadır. Kadınlarda ilk mamografinin 35–40 yaşlarında çektirilmesini öneren tarama programları mevcuttur¹⁶. Sağlık Bakanlığı kaynakları 2012 yılına kadar meme kanserleri vaka sayısının 52.000' lere ulaşacağı ve her yıl meme kanseri vakalarına on bin yeni vakanın ekleneceğini tahmin etmektedir. Ülkemizde meme kanserli vakaların %31'i 41-50 yaş arasında, % 20,2' i ise 40 yaşın altındadır. Bunların da %5 den azı taramalar ile veya menapoz kliniklerinde tanı almaktadır⁹. Bu rakamlar meme taramasının daha çok yaygınlaştırılması ve tarama yaşının yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini düşündürmektedir.

1) Parkin DM, Bray F,Ferlay J, Pisani P. Global cancer statistics. 2002 CA cancer J Clin, 2005;55:74–108 (PMID:15761078).

2) Sant M, Francisci S, Capocaccia R, Verdecchia A, Allemani C, Berrino F. Time trends of breast cancer survival in Europe in relation to incidence and mortality. Int J cancer. 2006;119:2417-2422. (PMID: 16964611)

3) Hatipoğlu AA, Kanser erken tanı tarama problemleri. Tuncer AM, Türkiyede kanser kontrolü. 1. baskı Ankara; Onur matbacılık, 2007;381–388

4) Fidaner C, Eser SY, Parkin DM, İnsidance in İzmir in 1993–1994: first results from İzmir cancer Registry, Eur J cancer, 2001;37:83–92. (PMID:11165134)

5) Bjurstam N, Björneld L, Warwick J, Sala E, Duffy SW, Nyström L, Walker N, Cahlin E, Eriksson O. The Guthenburg Breast Cancer Screening Trial. Cancer. 2003;10:2387–96.(PMID: 12733136)

6) Duffy SW, Tabar L, Vitak B, Yen MF, Warwick J, Smith RA, Chen HH. The Swedish Two-County Trial of mammographic screening: cluster randomisation and end point evaluation. Ann Oncol 2003;14:1196–8 .(PMID: 12881376)

7) Stewart SL, King JB, Thompson TD, Friedman C, Wingo PA. Cancer mortality surveillance United States, 1990-2000. MMWR Surveill summ. 2004;53:1–108 (PMID: kadınlarda en sık görülen 10 kanser, http://www.sağlık.gov.tr/extras/statistics/2001

9) Özmen V, Breast canser in the world and Turkey, J Breast Healt, 2008;4,7–12

10) Özmen V, Fidaner C, Aksaz E, Bayol Ü, Dede İ, Göker E, Güllüoğlu MB, Işıkdoğan A. Preperation of breast canser early diognosis and screening program in Turkey ‘‘Report of ministry of Healt of Turkey Breaast canser early diagnosis and screening Sub-comitee'' J Breast Heast 2009;5:125-134

11) Özgün H, Soyder A, Tunçyürek P. Meme kanserinde geç başvuruyu etkileyen faktörler. Meme Sağlığı Dergisi 2009:5, Sayı 2 : 087-091.

12) Dolgun E,Kabataş MS, Ertem G 20 yaş ve üzeri kadınlara kendi kendine meme muayenesi hakkında verilen planlı eğitimin etkinliğinin incelenmesi Meme Sağlığı Dergisi 2009;5:141-147.

13) Özmen V Dünya'da ve Türkiye'de meme kanseri tarama (Screening) ve kayıt programları Meme Sağlığı Dergisi 2006 ;2:055-058.

14) Boyle P: Recommendation for mammografhic screening after the dust settles. 8th international conference: Primary Therapy of Early Breast canser SL, St Gallen / Switzerland. March 12-15 2002.

15) Ballard-Barbash R, Brown ML, Potosky AL: Exploring the role of prevention, screening and treatment in canser trends in Perry ML, ends: American Society of Clinical Oncology: Educational Book, 38 th Annual meeting. Baltimore, Lipponcott,pp:127-136,2002

16) Tuncer M. TC Sağlık Bakanlığı Kanserle Savaş Dairesi Başkanlığı, Kadınlarda meme kanseri Taramaları için ulusal standartları 2004. http://www.ukdk.org/pdf/meme_standart.pdf

17) Duijm LE, Guit GL, Hendriks JH, Zaat JO, Mali WP. Value of breast imaging in women with painful breasts: observational follow up study. BMJ 1998;317:1492–5 (PMID: 9831579)

18) Doğan R, Söğütlü G, Kutlu R, Gürses İ, Çakır İ, Borut B, Deniz S. Başlangıçta negatif bulgulu veya palpe edilmeyen benign meme lezyonlu kadınlarda yaş gruplarına göre takip protokolü Meme Sağlığı Dergisi 2007;3.58–62

19) Crispo A, D'Aiuto G, De Marco M, Rinaldo M, Grimaldi M, Capasso I, Amore A, Bosetti C, La Vecchia C, Montella M. Gail model risk factors: impact of adding an extended family history for breast cancer. Breast J, 2008;14:221–227 (PMID: 18373641)